14 września 2023 w Izbie Tradycji odbyło się kolejne spotkanie w ramach cyklicznych wydarzeń pt.: „Czwartek z tematem”, zorganizowane przez Towarzystwo Przyjaciół Sułkowic „Kowadło”. Tym razem mieliśmy przyjemność wysłuchać wykładu nt. „Rewitalizacji centrum Sułkowic” przygotowanego przez pana Jana Magierę na podstawie dyplomowej pracy magisterskiej.
Wykład wzbogaciła prezentacja multimedialna na której zostały zaprezentowane rozwiązania architektoniczne w tym budynki, place, rozwiązania drogowe. Projekt przygotowany z dużym rozmachem wpisywał się w plan zagospodarowania przestrzennego miasta i rozwiązywał najbardziej potrzebne zmiany przestrzenne z dbałością o zachowanie śladów historii. Biblioteka znalazła swoje miejsce w jednym z planowanych skrzydeł powiększonego budynku gminy, a Izba zyskała niewielki skansen. Ci których zabrakło na spotkaniu mają czego żałować, było naprawdę rzeczowo i konkretnie. Po prezentacji jak zawsze odbyła się dyskusja nad przedstawionym tematem. Dziękujemy Panu Janowi Magierze za udostępnienie prezentacji, którą zamieszczamy poniżej.
[PREZENTACJA PDF - KLIKNIJ I ZOBACZ WIĘCEJ] (otwiera sie w nowym oknie)
Jan Magiera: Moja praca dyplomowa magisterska pt. Rewitalizacja centrum Sułkowic, jest projektem koncepcyjnym, który w moim zamyśle ma stanowić punkt wyjścia w dalszej dyskusji dotyczącej rynku naszego miasta oraz podczas przyszłych konsultacji społecznych. Aby umożliwić lepsze zrozumienie prezentacji udostępnionej na stronie biblioteki, załączam poniżej krótki opis projektu, którego bazą była analiza materiałów historycznych takich jak zachowane fotografie archiwalne, relacje mieszkańców oraz mapy.
Aby zmienić niekorzystne dla Sułkowic trendy związane z wzmożonym ruchem samochodowym, głównym założeniem projektu rewitalizacji, są zmiany w układzie komunikacji. Przelotowy ruch samochodowy z Krakowa w kierunku Suchej Beskidzkiej jest wyprowadzony po za obszar zabudowany przy pomocy obwodnicy połączonej z planowaną Beskidzką Drogą Integracyjną, omijającej miasto od zachodu. Obwodnica łączy się też z centrum, dzięki nowej trasie zapoczątkowanej rondem przy ulicy 11 listopada.
Aby wyprowadzić ruch samochodowy w kierunku północ-południe z obszaru rynku zaprojektowany został też nowy przebieg początkowego fragmentu ulicy 1 maja, poprowadzony wzdłuż koryta rzeki Harbutówki, przy zachowaniu istniejącego pasa zieleni nadrzecznej.
Zmiana przebiegu ulic 11 listopada i 1 maja powoduje, że konieczne jest przeniesienie przystanków autobusowych na linii Kraków-Sucha Beskidzka, mieszczących się obecnie w rejonie rynku, w inne dogodniejsze lokalizacje na południe i na północ od niego. Przystanek w kierunku Krakowa wraz z obszerną zatoką autobusową mógłby się mieścić przy ulicy 1 maja, natomiast ten w stronę Suchej Beskidzkiej byłby zlokalizowany koło dawnego posterunku policji.
Ważnym uzupełnieniem układu komunikacyjnego wprowadzonym w projekcie jest utworzenie systemu ścieżek rowerowych wzdłuż rzeki Harbutówki i strumienia Gościbia. Projekt urbanistyczny zakłada prócz wyżej wymienionych zmian, również spowolnienie ruchu i wprowadzenie ruchu jednokierunkowego na ulicach Wyzwolenia, Wąskiej i Zagroda. Przestrzeń zyskana dzięki tym zabiegom przeznaczona jest na utworzenie wygodnych chodników.
Wszystkie elementy projektu urbanistycznego wpisują się w zamysł utworzenia szlaku historyczno-kulturowego. Obejmuje on swoim zasięgiem dawny Rynek Bydlęcy, kościółek św. Zofii, nowoprojektowany skwer przy ulicy 24 lipca, deptak oraz rynek. Jego główną atrakcją są drewniane kuźnie chałupnicze, których zbiór jest największym tego typu układem w Polsce.
Działanie tego rozproszonego skansenu koordynuje nowo powstałe muzeum, którego siedzibą główną jest gmach Starej Szkoły w rynku, za którym bezpośrednio znajduje się przeniesiona drewniana chata kowalska oraz kuźnia.
Rynek miejski w Sułkowicach dzięki zmianom w układzie komunikacji, i wyprowadzeniu przelotowego ruchu samochodowego z płyty rynku, jest w całości dostępny dla użytkowników pieszych. Przebieg ulicy Tysiąclecia został zachowany jako ciąg dwukierunkowy, przy założeniu spowolnienia ruchu. Natomiast ulica 24 lipca przeobrażona została w jednokierunkowy deptak, dostępny jedynie dla mieszkańców i służb publicznych.
Aby zwiększyć powierzchnię biologicznie czynną oraz podkreślić historyczny układ urbanistyczny, forma wybrukowanego placu przyjęta jest jedynie na obszarze nawiązującym do dawnego zakresu z przed pożaru z 1895 roku. Pozostały teren zagospodarowany został jako zieleń urządzona obejmująca nie tylko trawniki ale także rabaty z kwiatami i bylinami oraz żywopłoty z charakterystycznych dla naszej gminy cisów.
Całość projektu rewitalizacji rynku podporządkowana jest osiom widokowym. Dwie główne, z nich zakończone fasadą kościoła parafialnego i Pomnikiem Ofiar Pacyfikacji, krzyżują się w obrębie brukowanego placu, co podkreślone jest na posadzce poprzez zróżnicowanie materiałów. Ich przecięcie akcentuje rzeźba z brązu, stanowiąca punkt orientacyjny w przestrzeni publicznej. Osie kompozycyjne podkreślone są również szpalerami drzew. Na pierzei zachodniej przewidziałem odtworzenie istniejącego w połowie XX wieku głogowego szpaleru.
Ze względów widokowych ważne jest również przywrócenie charakterystycznych nasadzeń lip i kasztanowców wokół fundamentów zburzonego kościoła wszystkich świętych, które zanim zostały wycięte domykał pierzeję północną rynku wyodrębniając tym samym kolejne wnętrze urbanistyczne przed fasadą główną nowej świątyni.
W południowej części rynku przewidziane zostały miejsca parkingowe dla mieszkańców. Miejsce obecnego urzędu miejskiego i chaotycznej zabudowy handlowej zajmie nowy gmach centrum administracyjno-kulturalnego miasta tworzący zwartą pierzeję. Wzdłuż aktywnego parteru z lokalami usługowymi i gastronomicznymi biegnie szpaler drzew posadzonych na podniesionych rabatach ograniczonych murkami z kamienia, na których ulokowane zostały ławki i siedziska tworzące kameralne zakątki służące rekreacji. Pas między donicami zagospodarowany jest jako powierzchnia przepuszczalna.
Za równo na płycie rynku jaki i na jego obrzeżach w otoczeniu zieleni zostały przewidziane miejsca na ogródki kawiarniane ze stołami, siedziskami i parasolami.
Przy ulicy 24 lipca, zaprojektowany został niewielki skwer rekreacyjny. Przestrzeń placyku wybrukowana została w sposób umożliwiający przesiąkanie wody opadowej do gleby. Atrakcyjność skweru zapewniają istniejące i nowo posadzone drzewa, byliny oraz ławki i siedziska zamontowane do wyniesionych murków obłożonych płytami piaskowca.
W południowo zachodnim narożniku skweru zlokalizowana jest przeniesiona z dalej położonej części miejscowości, drewniana kuźnia chałupnicza.
Nowoprojektowany skwer z rewitalizowanym rynkiem łączy kameralna ulica 24 lipca.
W ramach projektu jest ona zmieniona w jednokierunkowy deptak, dostępny samochodowo jedynie dla mieszkańców i służb publicznych. Dzięki zmianie kierunku jazdy możliwe jest utworzenie chodnika dla pieszych oraz posadzenie wzdłuż zachodniej pierzei ulicy szpaleru głogów.
Dalej na południe, w miejscu historycznego Rynku Bydlęcego znajduje się obecnie parking służący OSP. Projekt rewitalizacji centrum miasta zakłada zmniejszenie parkingu o połowę, by uzyskane w ten sposób miejsce przeznaczyć na cele miejskiego targowiska. Obecnie targowisko mieści się na obrzeżach miejscowości, przez co jest trudno dostępne, szczególnie dla osób starszych. Jego przeniesienie w historyczne, łatwo dostępne miejsce ułatwi korzystanie z niego, a także zachęci do odwiedzenia go przez ewentualnych turystów.
Targowisko składa się z szeregu drewnianych pawilonów handlowych, w których otoczeniu przewidziano również lady oraz ławki dla klientów. Całość targowiska dopełniają szpalery drzew, wprowadzające pierwiastek natury do tej całkowicie zabetonowanej obecnie przestrzeni.
Przy wejściu na targowisko, zlokalizowana mogłaby być kolejna przeniesiona drewniana kuźnia, w miejscu zburzonej przed II wojną światową, w której mieściła by się na przykład wystawa poświęcona pacyfikacji Sułkowic, której znaczna część rozegrała się w tym miejscu.
Nowy budynek, domykający rynek od wschodu, ma pełnić rolę centrum administracyjno- kulturalnego miejscowości. Jego bryła ma również wydzielać wizualnie i akustycznie rynek od ruchliwej ulicy 1 maja.
Trapezoidalny kształt jego rzutu wynika z dostosowania linii zabudowy do kierunków historycznych osi widokowych. W budynku mieścić się ma przede wszystkim Urząd Miasta oraz biblioteka publiczna, lecz na parterze gmach przeznaczony został również na lokale usługowo-handlowe, zachęcające do przyjścia na sułkowicki rynek.
